قلعه قندهار داده است - واقعا دقيق و منحصر به فرد است . آنجا كه صحبت از قحط و غلاى در محاصره قلعه‌ها پيش مىآيد - و آن تفنگچى افشار كه داستان خريد يك احليل خر را بيان مىكند - و دعواى او با همسفرش ، واقعا مشكلات لوژستيكى آن زمان و تهيه آذوقه بيست سى هزار نفر سرباز را در افغانستان آن روز كاملا روشن مىكند . « 1 » برنج سه چهار نمكه معذالك وقتى از اوضاع اجتماعى كرمان صحبت در ميان است ، چنان مىنمايد - كه شهر در امن و امان است ، و اين نكته را در نوع زندگى خواجه‌ها و ثروت آنها ، و شوخىها و تفريحات آنها مىتوان مشاهده كرد ، و اتفاقا يك فصل به مناسبت از قيمت اجناس به ميان مىآورد كه كاملا تازگى دارد - و آن مربوط به هفت سال قبل از سقوط اصفهان است كه نرخ اجناس را در كرمان - ضبط كرده است : در حوادث سال 1128 ه / 1716 م . هفت سال قبل از سقوط اصفهان ، ضمن حكايت شيرينى كه از مهمانى خواجه محمد تقى فريزنى در دولتسرايش بيان مىكند ، و صحبت ضيافت و ارباب طرب نيز در ميان است ، روايت او حكايت از آرامش نسبى اوضاع كرمان ، و آسايش و تعادل نرخ‌ها و معيشت زندگانى عامه است . از جمله در باب ثروت خواجه محمد تقى اشاره مىكند كه « . . . در ثروت و تمول ، و اسباب ، خواجه محمد تقى مشار اليه ، از ساير اغنياء امتياز ، و بر همگى در زيور نعمت و همت ترجيح داشت ، و در آن ايام - شغلى ديگر - سواى اين‌گونه اشتغال نمىنمود ، « 2 » و عموم خلايق از صغير و كبير و برنا و پير و اعاظم و اكابر الى ساير سكنه و متوطنين دار الامان كرمان ، على قدر مراتبهم هريك مشغول عيش و عشرت و طرب‌انگيزى بودند . و وفور اجناس بىحد و حصر ، و در

--> ( 1 ) - شباهت پيدا مىكند به خصيه خر در محاصره اصفهان به مبلغ بيست تومان ( سياست و اقتصاد عصر صفوى ، ص 570 ) . ( 2 ) - يعنى به غير از مهمانى و سور و بخشندگى .